Czwartek | 15 10 26
“Wiedziałam, że zawsze muszę być gotowa na scenariusz dziki, dziwny. I że musimy się w nim trzymać razem.”
Bezkompromisowa i brawurowa — taka jest autobiograficzna proza Elizy Kąckiej. To opowieść o podwójnym doświadczeniu pewnej odmienności i nieprzystawalności do narzuconych społecznie ram. O mozolnym, ale pięknym budowaniu trudnej, nieoczywistej relacji. O byciu matką i córką. O życiowym dryfie, performowaniu świata i wydreptywaniu wiedzy. O dzielności. O miłości. O życiu w kokonie i wychodzeniu z niego motylem. O tym, ile mogą znaczyć słowa i jak to jest widzieć je w kolorach.
“To nie jest książka na blurb, napisałabym najchętniej. Wielka rzecz.” [Inga Iwasiów]
“To nie jest łatwe, lecz jest możliwe. Trzeba tylko odsunąć na bok parę książek medycznych, diagnozy włożyć między bajki, porzucić komfort przeświadczeń, strząsnąć gorset układnych zdań, zejść ludziom z języków, żeby ujrzeć na nowo źródła, z których bije nierozpoznana mowa bytu. Córka i matka uczą się wzajemnie swojej relacji i uczą jej nas. Dziękuję, Ruda, dziękuję, Elizo.” [Marek Bieńczyk]
“Tę książkę napisałam w hołdzie dla odmienności mojego dziecka. Gdybyśmy dostali same tropy dokumentarne, czytalibyśmy tę książkę jako przewodnik po spektrum i stracilibyśmy szansę na więź z Rudą. Rudą w swojej osobności. Nie interesowała mnie diagnoza, tylko wszystkie te rzeczy, które są indywidualnym skryptem tej konkretnej osobowości. Celowo przestawiłam wajchę, by ludzie nie bawili się w rekonstrukcje biograficzne, tylko zobaczyli tego konkretnego człowieka z całym potencjałem jego wrażliwości.” [Eliza Kącka, dwutygodnik.com]
Eliza Kącka — Pisarka, literaturoznawczyni, krytyczka. Autorka książek prozatorskich: Elizje (2017), Po drugiej stronie siebie (2019), Strefa zgniotu (2022), książki eseistycznej Idiomy. Eseje (2023) oraz książek akademickich: Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida (2012), Lektura jako spotkanie. Brzozowski – tekst – metoda (2017). Sporządziła kilka wyborów poezji (nie tylko najnowszej). Felietonistka i współpracowniczka „Tygodnika Powszechnego”. Za książkę Wczoraj byłaś zła na zielono (2024) zdobyła Nagrodę Literacką Nike oraz Nike Czytelników.
“Wiedziałam, że zawsze muszę być gotowa na scenariusz dziki, dziwny. I że musimy się w nim trzymać razem.”
Bezkompromisowa i brawurowa — taka jest autobiograficzna proza Elizy Kąckiej. To opowieść o podwójnym doświadczeniu pewnej odmienności i nieprzystawalności do narzuconych społecznie ram. O mozolnym, ale pięknym budowaniu trudnej, nieoczywistej relacji. O byciu matką i córką. O życiowym dryfie, performowaniu świata i wydreptywaniu wiedzy. O dzielności. O miłości. O życiu w kokonie i wychodzeniu z niego motylem. O tym, ile mogą znaczyć słowa i jak to jest widzieć je w kolorach.
“To nie jest książka na blurb, napisałabym najchętniej. Wielka rzecz.” [Inga Iwasiów]
“To nie jest łatwe, lecz jest możliwe. Trzeba tylko odsunąć na bok parę książek medycznych, diagnozy włożyć między bajki, porzucić komfort przeświadczeń, strząsnąć gorset układnych zdań, zejść ludziom z języków, żeby ujrzeć na nowo źródła, z których bije nierozpoznana mowa bytu. Córka i matka uczą się wzajemnie swojej relacji i uczą jej nas. Dziękuję, Ruda, dziękuję, Elizo.” [Marek Bieńczyk]
“Tę książkę napisałam w hołdzie dla odmienności mojego dziecka. Gdybyśmy dostali same tropy dokumentarne, czytalibyśmy tę książkę jako przewodnik po spektrum i stracilibyśmy szansę na więź z Rudą. Rudą w swojej osobności. Nie interesowała mnie diagnoza, tylko wszystkie te rzeczy, które są indywidualnym skryptem tej konkretnej osobowości. Celowo przestawiłam wajchę, by ludzie nie bawili się w rekonstrukcje biograficzne, tylko zobaczyli tego konkretnego człowieka z całym potencjałem jego wrażliwości.” [Eliza Kącka, dwutygodnik.com]
Eliza Kącka — Pisarka, literaturoznawczyni, krytyczka. Autorka książek prozatorskich: Elizje (2017), Po drugiej stronie siebie (2019), Strefa zgniotu (2022), książki eseistycznej Idiomy. Eseje (2023) oraz książek akademickich: Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida (2012), Lektura jako spotkanie. Brzozowski – tekst – metoda (2017). Sporządziła kilka wyborów poezji (nie tylko najnowszej). Felietonistka i współpracowniczka „Tygodnika Powszechnego”. Za książkę Wczoraj byłaś zła na zielono (2024) zdobyła Nagrodę Literacką Nike oraz Nike Czytelników.
Zdziwienie jest początkiem filozofii — mówi za Platonem Krzysztof Środa. Ale jak je ocalić w czystej, pierwotnej postaci? Najlepiej kucnąć na skraju drogi i zapisać to, co się właśnie zobaczyło, w podręcznym notesie. To z takich zapisków powstała jego najnowsza książka.
Wbrew tytułowi nie jest to esej o podróżowaniu, lecz o poznawaniu i nazywaniu świata. O różnicy między doświadczeniem a językiem, którym próbujemy je pochwycić, i o niepokoju, jaki ta różnica w nas wywołuje. O tym, co dzieje się z widokami, o których zapomnieliśmy, z obrazami, których nie zdążyliśmy opisać, z ludźmi, którzy odeszli.
Bo jest to także książka o ludziach, których już nie ma — Środa kreśli ich przejmujące portrety — i o pamiętaniu o nich. Ale nie tylko. Bo samo pamiętanie nie wystarcza — ono też, tak jak oni sami i ich imiona, przeminie. Chyba że opowie się o ich uśmiechach, o ich oczach, cierpieniach, a czasem także o ich śmierci. O tym, co mówili i o czym milczeli. Chyba że zapisze się ich imiona. Trzeba przecież to wszystko ratować – a jeśli tak, trzeba o tym pisać.
“(…) u Środy opowieść zawsze przebiega palimpsestowo: spod zdań przebijają te zapisane wcześniej, a wybór tego, o czym się będzie opowiadać, podszyty jest poczuciem winy i bezradności, że tyle trzeba było pominąć. Pisarz wchodzi w rolę kieszonkowego demiurga, nie czuje się z tym dobrze, ale zarazem wie, że alternatywnym wyborem pozostaje tylko milczenie.” [Piotr Kofta, wyborcza.pl]
“Tytuł najnowszej książki Krzysztofa Środy odpowiada temu, co jest w niej zawarte: to osobiste zapiski z wypraw, podczas których przydarza się coś interesującego. Z drugiej strony jednak to tytuł zwodniczy. Nie chodzi tu wszak o rzeczy, lecz raczej o błyski, zdumienia, namysły wytrącające z kolein codzienności, a przede wszystkim o ludzi.” [Maciej Robert, polityka.pl]
Krzysztof Środa — Pisarz, tłumacz, historyk filozofii. Pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, obronił pracę doktorską o fenomenologii Edmunda Husserla, przełożył kilkanaście książek — blisko połowa dotyczyła spekulacji giełdowej. Autor książek Niejasna sytuacja na kontynencie (2003), Projekt handlu kabardyńskimi końmi (2006), Podróż do Armenii i innych krajów (2012), Las nie uprzedza (2016), Srebro ryb (2019) oraz Rzeczy zdarzające się w podróży (2025). Laureat Nagrody Literackiej Gdynia 2007 w kategorii eseistyki. Las nie uprzedza był nominowany do Nagrody Literackiej Nike oraz Nagrody Literackiej Gdynia.
Zdziwienie jest początkiem filozofii — mówi za Platonem Krzysztof Środa. Ale jak je ocalić w czystej, pierwotnej postaci? Najlepiej kucnąć na skraju drogi i zapisać to, co się właśnie zobaczyło, w podręcznym notesie. To z takich zapisków powstała jego najnowsza książka.
Wbrew tytułowi nie jest to esej o podróżowaniu, lecz o poznawaniu i nazywaniu świata. O różnicy między doświadczeniem a językiem, którym próbujemy je pochwycić, i o niepokoju, jaki ta różnica w nas wywołuje. O tym, co dzieje się z widokami, o których zapomnieliśmy, z obrazami, których nie zdążyliśmy opisać, z ludźmi, którzy odeszli.
Bo jest to także książka o ludziach, których już nie ma — Środa kreśli ich przejmujące portrety — i o pamiętaniu o nich. Ale nie tylko. Bo samo pamiętanie nie wystarcza — ono też, tak jak oni sami i ich imiona, przeminie. Chyba że opowie się o ich uśmiechach, o ich oczach, cierpieniach, a czasem także o ich śmierci. O tym, co mówili i o czym milczeli. Chyba że zapisze się ich imiona. Trzeba przecież to wszystko ratować – a jeśli tak, trzeba o tym pisać.
“(…) u Środy opowieść zawsze przebiega palimpsestowo: spod zdań przebijają te zapisane wcześniej, a wybór tego, o czym się będzie opowiadać, podszyty jest poczuciem winy i bezradności, że tyle trzeba było pominąć. Pisarz wchodzi w rolę kieszonkowego demiurga, nie czuje się z tym dobrze, ale zarazem wie, że alternatywnym wyborem pozostaje tylko milczenie.” [Piotr Kofta, wyborcza.pl]
“Tytuł najnowszej książki Krzysztofa Środy odpowiada temu, co jest w niej zawarte: to osobiste zapiski z wypraw, podczas których przydarza się coś interesującego. Z drugiej strony jednak to tytuł zwodniczy. Nie chodzi tu wszak o rzeczy, lecz raczej o błyski, zdumienia, namysły wytrącające z kolein codzienności, a przede wszystkim o ludzi.” [Maciej Robert, polityka.pl]
Krzysztof Środa — Pisarz, tłumacz, historyk filozofii. Pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, obronił pracę doktorską o fenomenologii Edmunda Husserla, przełożył kilkanaście książek — blisko połowa dotyczyła spekulacji giełdowej. Autor książek Niejasna sytuacja na kontynencie (2003), Projekt handlu kabardyńskimi końmi (2006), Podróż do Armenii i innych krajów (2012), Las nie uprzedza (2016), Srebro ryb (2019) oraz Rzeczy zdarzające się w podróży (2025). Laureat Nagrody Literackiej Gdynia 2007 w kategorii eseistyki. Las nie uprzedza był nominowany do Nagrody Literackiej Nike oraz Nagrody Literackiej Gdynia.
W debiutanckim tomie Mirona Białoszewskiego Obroty rzeczy (1956) znalazł się cykl wierszy Ballady rzeszowskie — efekt podróży po Bieszczadach, Beskidzie Niskim i Podkarpaciu, które poeta odbywał wspólnie z przyjacielem na początku lat 50. Wśród tych wierszy są dwa utwory nawiązujące do okolic Gorlic — Stara pieśń na Binnarową i Średniowieczny gobelin o Bieczu.
Rozmowa będzie dotyczyć nie tylko tych dwóch utworów, ale i początków poetyckich Białoszewskiego, w związku z 70-leciem jego debiutu książkowego.
Miron Białoszewski (1922-1983) — Poeta, prozaik, dramatopisarz, aktor teatralny związany z Warszawą. Jeden z najbardziej oryginalnych twórców polskiej literatury XX wieku. Pisał o codzienności, języku, przedmiotach i ludziach, tworząc własny idiom literacki. Wspołzałożyciel Teatru na Tarczyńskiej i Teatru Osobnego. Zadebiutował w roku 1956 tomem Obroty rzeczy. W 1970 zasłynął jako prozaik — po wydaniu Pamiętnika z powstania warszawskiego.
W debiutanckim tomie Mirona Białoszewskiego Obroty rzeczy (1956) znalazł się cykl wierszy Ballady rzeszowskie — efekt podróży po Bieszczadach, Beskidzie Niskim i Podkarpaciu, które poeta odbywał wspólnie z przyjacielem na początku lat 50. Wśród tych wierszy są dwa utwory nawiązujące do okolic Gorlic — Stara pieśń na Binnarową i Średniowieczny gobelin o Bieczu.
Rozmowa będzie dotyczyć nie tylko tych dwóch utworów, ale i początków poetyckich Białoszewskiego, w związku z 70-leciem jego debiutu książkowego.
Miron Białoszewski (1922-1983) — Poeta, prozaik, dramatopisarz, aktor teatralny związany z Warszawą. Jeden z najbardziej oryginalnych twórców polskiej literatury XX wieku. Pisał o codzienności, języku, przedmiotach i ludziach, tworząc własny idiom literacki. Wspołzałożyciel Teatru na Tarczyńskiej i Teatru Osobnego. Zadebiutował w roku 1956 tomem Obroty rzeczy. W 1970 zasłynął jako prozaik — po wydaniu Pamiętnika z powstania warszawskiego.
Środki do pielęgnacji chmur to siedem opowiadań, których pierwszoplanowym bohaterem jest małe miasteczko pod Warszawą widziane oczami zmieniającego się w czasie narratora.
„Sam niezbyt dobrze rozumiem, co mówię. Chodzi mi chyba o to, że jak czegoś nie ma, to właściwie jest, bo często się o tym, czego nie ma, myśli, i wtedy jest może nawet bliżej, niż kiedy się na to patrzy, bo patrzy się bokiem albo ukosem, a nawet ukradkiem, rozmawiając z kimś jednocześnie na całkiem inny temat. Być może człowiek jest najbliżej tego czegoś właśnie wtedy. Było, a teraz już nie ma — nie wiadomo, jak sobie z tym radzić” [Piotr Sommer]
“Czas dosłownie skrywa się pod śniegiem. Owszem. Ale nawet jeśli wszystko spowija śnieg, a zmarli przecież nie wracają, przestrzeń naszych miast mniejszych i nieco większych — poluzowana, pofałdowana, naszpikowana jawnymi sekretami, pełna dziwnych bąbli obecnych nieobecności i ukrytych powierzchni, ledwie acz nader skutecznie zasugerowanych ukośnymi spojrzeniami rzuconymi podczas rozmowy — ta przestrzeń po prostu nigdy już nie będzie taka sama, gdy mamy już za sobą (za sobą? dziwna fraza) lekturę książki Piotra Sommera.” [Adam Lipszyc, dwutygodnik.com]
“U Sommera obrazy o rozstrzygającym znaczeniu wydarzają się zawsze w środowisku językowym. Język i cała reszta — mówi, wskazując swoich poetyckich mistrzów: Bolesława Leśmiana, Mirona Białoszewskiego, a zwłaszcza Jerzego Ficowskiego — to rzeczy rzadko rozłączne. Jeśli pamiątki z doczesności, bliższej i dalszej, gdzieś się przechowują, gdzieś odciskają, to w mowie.” [Piotr Paziński, tygodnikpowszechny.pl]
Piotr Sommer — Poeta, prozaik, tłumacz. Opublikował kilkanaście książek poetyckich i eseistycznych. Tłumaczył utwory Johna Ashbery’ego, Johna Cage’a, Kennetha Kocha, Roberta Lowella, Franka O’Hary, Jamesa Schuylera i in. Zredagował wiele antologii prezentujących współczesną poezję amerykańską, angielską i irlandzką. Laureat Nagrody Kościelskich (1988) i Nagrody Poetyckiej Silesius za całokształt twórczości poetyckiej (2010). Kilkakrotnie nominowany do nagrody Literackiej Nike, m.in. za Środki do pielęgnacji chmur (2024). Od 1976 roku pracuje w redakcji „Literatury na Świecie”, w latach 1994-2022 był redaktorem naczelnym pisma.
Środki do pielęgnacji chmur to siedem opowiadań, których pierwszoplanowym bohaterem jest małe miasteczko pod Warszawą widziane oczami zmieniającego się w czasie narratora.
„Sam niezbyt dobrze rozumiem, co mówię. Chodzi mi chyba o to, że jak czegoś nie ma, to właściwie jest, bo często się o tym, czego nie ma, myśli, i wtedy jest może nawet bliżej, niż kiedy się na to patrzy, bo patrzy się bokiem albo ukosem, a nawet ukradkiem, rozmawiając z kimś jednocześnie na całkiem inny temat. Być może człowiek jest najbliżej tego czegoś właśnie wtedy. Było, a teraz już nie ma — nie wiadomo, jak sobie z tym radzić” [Piotr Sommer]
“Czas dosłownie skrywa się pod śniegiem. Owszem. Ale nawet jeśli wszystko spowija śnieg, a zmarli przecież nie wracają, przestrzeń naszych miast mniejszych i nieco większych — poluzowana, pofałdowana, naszpikowana jawnymi sekretami, pełna dziwnych bąbli obecnych nieobecności i ukrytych powierzchni, ledwie acz nader skutecznie zasugerowanych ukośnymi spojrzeniami rzuconymi podczas rozmowy — ta przestrzeń po prostu nigdy już nie będzie taka sama, gdy mamy już za sobą (za sobą? dziwna fraza) lekturę książki Piotra Sommera.” [Adam Lipszyc, dwutygodnik.com]
“U Sommera obrazy o rozstrzygającym znaczeniu wydarzają się zawsze w środowisku językowym. Język i cała reszta — mówi, wskazując swoich poetyckich mistrzów: Bolesława Leśmiana, Mirona Białoszewskiego, a zwłaszcza Jerzego Ficowskiego — to rzeczy rzadko rozłączne. Jeśli pamiątki z doczesności, bliższej i dalszej, gdzieś się przechowują, gdzieś odciskają, to w mowie.” [Piotr Paziński, tygodnikpowszechny.pl]
Piotr Sommer — Poeta, prozaik, tłumacz. Opublikował kilkanaście książek poetyckich i eseistycznych. Tłumaczył utwory Johna Ashbery’ego, Johna Cage’a, Kennetha Kocha, Roberta Lowella, Franka O’Hary, Jamesa Schuylera i in. Zredagował wiele antologii prezentujących współczesną poezję amerykańską, angielską i irlandzką. Laureat Nagrody Kościelskich (1988) i Nagrody Poetyckiej Silesius za całokształt twórczości poetyckiej (2010). Kilkakrotnie nominowany do nagrody Literackiej Nike, m.in. za Środki do pielęgnacji chmur (2024). Od 1976 roku pracuje w redakcji „Literatury na Świecie”, w latach 1994-2022 był redaktorem naczelnym pisma.
porót do strony
PROGRAM